Cải thiện và thúc đẩy tăng năng suất lao động: Vấn đề cốt lõi đối với nền kinh tế Việt Nam

 

Hiện, năng suất lao động của Việt Nam được cải thiện đáng kể theo hướng tăng đều qua từng năm. Việt Nam là một quốc gia có tốc độ tăng năng suất lao động cao, song năng suất lao động của Việt Nam vẫn thấp so với các nước trong khu vực và chênh lệch về năng suất lao động giữa Việt Nam với các nước tiếp tục gia tăng. 

Chỉ ra nhiều nguyên nhân dẫn đến năng suất lao động của Việt Nam thấp, khoảng cách xa với các nước trong khu vực ASEAN, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê Nguyễn Bích Lâm cho thấy, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh thế còn chậm, những ngành công nghiệp dịch vụ chiếm tỷ trọng thấp, nhất là ngành mũi nhọn như tài chính, tín dụng, du lịch. 

Lao động trong khu vực nông nghiệp còn lớn trong khi năng suất lao động ngành nông nghiệp thấp. Đây là do nguyên nhân thứ nhất mang lại. Năm 2017, nước ta vẫn còn tới 21,6 triệu lao động làm việc trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản, trong khi năng suất lao động khu vực này chỉ đạt 35,5 triệu đồng/lao động, bằng 38,1% mức năng suất lao động chung của nền kinh tế. 

Trong khi đó, chất lượng, cơ cấu và hiệu quả sử dụng lao động còn thấp. Chỉ có 21,5% lao động cả nước đã qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ, trong đó khu vực nông thôn rất thấp, chỉ khoảng 13%.

Máy móc, thiết bị và quy trình công nghệ lạc hậu cũng là một trong những nguyên nhân khiến năng suất lao động Việt Nam còn thấp. Đa số doanh nghiệp dân doanh đang sử dụng công nghệ tụt hậu 2 - 3 thế hệ so với mức trung bình thế giới, có đến 76% máy móc, dây chuyền công nghệ nhập từ nước ngoài thuộc thế hệ 1960, 75% thiết bị hết khấu hao, 50% thiết bị là đồ tân trang. 

Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp chưa thực sự là động lực quyết định tăng trưởng năng suất lao động của nền kinh tế. Quy mô doanh nghiệp Việt Nam quá nhỏ bé, số doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp của cả nước, số lượng doanh nghiệp lớn chỉ chiếm 2,1%.

Ngoài ra, một số yếu tố quan trọng khác ảnh hưởng đến năng suất lao động của Việt Nam thời gian qua như xuất phát điểm của nền kinh tế thấp, quy mô kinh tế còn nhỏ…

 

Để tìm giải pháp nâng cao năng suất lao động tại Việt Nam, ông Nguyễn Bích Lâm cho rằng, điều cần thiết hiện nay là Chính phủ sớm thành lập Ủy ban Năng suất Quốc gia do một Phó Thủ tướng Chính phủ làm Chủ tịch, thiết lập một cơ quan thường trực, chuyên sâu về năng suất lao động có nhiệm vụ phối hợp các động lực tăng năng suất quốc gia của Việt Nam, đi học tập kinh nghiệm của Singapore và Hàn Quốc để áp dụng vào Việt Nam.

Bên cạnh xây dựng và thực hiện thành công Chiến lược quốc gia về nâng cao năng suất lao động của Việt Nam, phát động phong trào tăng năng suất lao động trong tất cả khu vực của nền kinh tế, chọn một tháng trong năm làm tháng năng suất quốc gia và áp dụng cuộc cách mạng 4.0 vào dòng chảy kinh tế.

Khu vực doanh nghiệp chiếm vị trí hết sức quan trọng trong nền kinh tế, do đó, Tổng cục Thống kê đề nghị có giải pháp khuyến khích các doanh nghiệp sắp xếp lại để có quy mô lao động tối ưu nhằm đạt được năng suất lao động cao nhất. Đặc biệt, có chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, tín dụng... đối với các doanh nghiệp sử dụng dây chuyền công nghệ cao, hiện đại; khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư đổi mới, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu để tăng năng suất.

PV